Stetternicher Wald (Exc. Am. vogelkers 2010)
Cor Zuidema
Liza Romeijn-Peeters
Jan Erftemeyer
Als voorproefje op een perfect georganiseerde en zeer leerzame excursie diende het eerste excursiepunt net over de grens met Duitsland bij Jülich in het Stetternicher Wald waar we 3 ‘vergeten’ Amerikaanse vogelkersen van 119 jaar oud konden bewonderen.
Onze eerste ‘eye-opener’. Meer dan 30 meter hoge bomen. Prachtige rechte stammen waarvan de dikste inmiddels moeiteloos een dbh had van 70 cm. Dit betreft een restbestand van twee proefpercelen: 11 are en 16 are. In 1886 werden deze door Adam Schwappach aangelegd om ervaring op te doen met nieuwe exotische houtsoorten in de Pruisische staatsbossen. Ze werden aangeplant in een plantverband van 1.5 op 1.5. Het plantsoen was 5 jaar oud.
Excursiedeelnemers bij een 119 jaar oude Amerikaanse vogelkers (foto Twan van Alphen)
15 jaar geleden waren deze bomen, na het verwijderen van Amerikaanse eiken, weer in beeld gekomen. Het ruimte geven had tot gevolg dat er onmiddellijk natuurlijke verjonging van Amerikaanse vogelkers op deze plek was opgekomen waarvan enkele nu al als goede toekomstbomen konden worden gekwalificeerd. Voor deze ingreep in het kronendak vond geen verjonging van Amerikaanse vogelkers plaats.
Ter plaatse werd uitgebreid gediscussieerd, zowel met de beheerders als onderling:
- over hetgeen de beste groeiplaats zou zijn: Zand, zandleem, leem- of lössgrond en met welke grondwaterstand en drainage.
- welke beheermethode moet worden toegepast. Een goede teeltmethode lijkt het gebruik maken van de beste voorlopers en deze vaak en matig ruimte te geven.
- ‘Prunus-resistent’ maken van een bos. Met een goed beheer is het mogelijk om te voorkomen dat Amerikaanse vogelkers een probleem is. Hierbij wordt gebruik gemaakt van de eigenschap dat Amerikaanse vogelkers een uitgesproken lichthoutsoort is en door overschaduwen van de jonge opslag door schaduwhoutsoorten als beuk, haagbeuk en linde deze voldoende teruggedrongen kan worden. In het Stetternicher Wald stond een van de bomen stond in de schaduw van een es. Deze boom verliest de concurrentiestrijd met de es. Zelfs wintereik kan bij een juist beheer voor voldoende schaduw zorgen om de vogelkers er onder te houden. Alleen in het jeugdstadium moet verjonging enkele jaren van prunus vrijgesteld worden.
- Kan Amerikaanse vogelkers bestreden worden door de aanplant van Beuk, Winterlinde of Amerikaanse vogelkers? Op rijke grond, gaat dit relatief vlot. Enkele jaren vrijstelling kan voldoende zijn. Op armere gronden vraagt dit veel meer tijd.
- De maximum leeftijd van Amerikaanse vogelkers is ongeveer 125 jaar. Het is een echte pionierssoort: massale kieming, (relatief) korte levensduur. Hoewel deze bomen de maximale leeftijd van Amerikaanse vogelkers benaderen, zijn ze nog opvallend vitaal. De kronen beginnen echter aftakelingsverschijnselen te vertonen.
- Onderzoek naar de genetische diversiteit van de Amerikaanse vogelkers in België, Nederland, Duitsland en Denemarken toonde aan dat de genetische diversiteit van de Amerikaanse vogelkers hier sterk vergelijkbaar is met die van het herkomstgebied, nl het noordoosten van de VS. Dat is niet het geval in het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk. Het materiaal dat in deze twee landen werd ingevoerd is dus minder divers, op genetisch vlak.
Veel tijd werd besteed aan de vraag waarom we in Nederland en België vooral de struikvormige vogelkers kennen en niet deze bomen met rechte stam:
- Ook in VS heeft men vastgesteld dat: hoe rijker de bodem, hoe meer keuze bij de selectie van toekomst komen. Zou dat komen omdat er dan minder differentiatie optreed in de stakenfase van de natuurlijke verjonging. Doordat de uitgesproken lichtboomsoort dan minder last heeft van schaduw verhoogt zo de stamkwaliteit.
- De Amerikaanse vogelkers werd bij ons vooral als ondergroei aangeplant. Deze donkere condities doet kronkelige stammen ontstaan, aangezien de stamtoppen het licht opzoeken.
- Het plantgoed dat werd aangeplant was niet op stamkwaliteit geselecteerd. In de VS heeft men jaren geselecteerd op de stamvorm. Deze selectie heeft in Europa niet plaatsgevonden. In Europa werd de Amerikaanse vogelkers ingevoerd als ondergroei, selectie op rechte stam was daardoor overbodig.
- De struikvorm is vaak het gevolg van de mislukte bestrijding. Door het rooien van de stam ontstaat opslag aan de basis van de stam.
Afsluitend werd de beheerders gevraagd naar het toekomstig beheer van deze opstand. De Duitse beheerders gaven toe dat zij, voordat Bart Nyssen hen contacteerde ter voorbereiding van deze excursie, niet op de hoogte waren van het bestaan van deze oude vogelkersen.
Zij verzekerden ons dat de drie grote exemplaren blijven staan. Bij volgende dunningen worden deze, indien nodig, vrijgesteld. In de natuurlijke verjonging worden toekomstbomen geselecteerd zodat de genetische kwaliteit van dit bestand veilig gesteld wordt.
Hier vind je een meer info over deze proefopstand [pdf, 2.5 Mb]
